Со воведувањето на е-Фактура, компаниите се подготвуваат за нов начин на креирање, испраќање, примање и обработка на фактурите. Покрај изборот на софтвер и усогласувањето со новите барања, постои уште едно прашање на кое треба да му се посвети особено внимание: безбедноста на дигиталните сертификати и пристапот до нив.
Дигиталниот сертификат е неопходен дел од процесот на електронско потпишување. За користење на системот е-Фактура, компаниите треба да имаат соодветна регистрација и овластувања, а за потпишувањето на фактурите се користи валиден дигитален сертификат.
Со други зборови, не е доволно само да имате софтвер што може да креира, испраќа, прима, прифаќа или одбива е-Фактури. Потребно е и соодветно овластување и сигурен механизам за електронско потпишување во чекорите каде што тоа се бара.
Но, дали знаете што точно му доверувате на софтверот кога го поврзувате вашиот дигитален сертификат?
Дигиталниот сертификат не е само техничка формалност
Дигиталниот сертификат го поврзува идентитетот на потписникот со јавен криптографски клуч. Со соодветниот приватен клуч се создава електронски потпис, преку кој може да се потврдат потеклото и интегритетот на потпишаниот документ.
Тука постои важна разлика.
Додека јавниот сертификат може да се споделува за проверка на потписот, приватниот клуч мора да остане заштитен од неовластено користење.
Ако некој добие неовластен пристап до приватниот клуч или можност да го употребува, се создава ризик од потпишување документи без одобрение на овластениот потписник и низа други злоупотреби.
Затоа, пред да започнете со користење на софтверско решение за е-Фактура, важно е да разберете каде се наоѓа приватниот клуч, како се користи и кој може да иницира потпишување.
Каде и како се користи вашиот дигитален сертификат?
Различни софтверски решенија користат различни технички пристапи.
Кај одредени решенија, потпишувањето се извршува локално, на компјутерот на корисникот или преку хардверски токен. Кај други, може да се користи соодветно заштитена серверска инфраструктура.
Ниту еден од овие пристапи не е автоматски безбеден или небезбеден само поради местото на кое се извршува потпишувањето.
Пресудно е како се заштитени приватните клучеви, како се контролира пристапот и дали постојат механизми што спречуваат неовластено користење.
Постои разлика меѓу тоа софтверот да има овластен и контролиран пристап за користење на сертификатот и неконтролирано да му го предадете приватниот клуч.
Споделувањето на вашиот електронски сертификат со изнајмен Cloud софтвер носи сериозни безбедносни и правни ризици. Со самото прикачување приватен клуч надвор од вашиот компјутер, вие всушност ја предавате контролата врз вашиот дигитален идентитет.
Ако Cloud софтверот има пристап до вашиот сертификат и лозинката за него, тој технички може да потпише каков било документ без ваше знаење.
Вие можеби имате одлична сајбер-безбедност на вашиот компјутер, но немате контрола врз безбедносните стандарди на фирмата од која го изнајмувате софтверот.
Ако нивните сервери не се соодветно заштитени, ако базата на податоци не е енкриптирана или ако нивните вработени имаат преголеми привилегии за пристап, вашиот сертификат може да биде злоупотребен.
Тоа не значи дека секое Cloud решение е небезбедно. Безбедноста зависи од начинот на чување и користење на приватниот клуч, контролата на пристапот и применетите механизми за заштита.
Токму затоа, кога добавувачот бара инсталирање сертификат, внесување лозинка, PIN-код или дополнителна компонента, треба да знаете за што се користат тие податоци и како се заштитуваат.
Внимателно со апликациите и екстензиите за е-Фактура
На 22 мај 2026 година, Управата за јавни приходи објави официјално предупредување до компаниите што го тестираат системот е-Фактура.
Во соопштението УЈП информира дека во Chrome Web Store се појавиле екстензии што се претставуваат како поддршка за електронското потпишување на е-Фактура, но не се развиени од изведувачот на оригиналната екстензија на проектот.
УЈП упатува соодветните екстензии да се преземаат исклучиво преку официјалната проектна документација.
Ова предупредување не значи дека секоја апликација од независен софтверски добавувач е небезбедна.
Но, јасно покажува дека компаниите треба внимателно да го проверуваат потеклото на компонентите што ги инсталираат, особено кога тие се поврзани со електронско потпишување и пристап до деловни документи.
Самото тврдење дека некоја апликација поддржува е-Фактура не е доволна причина да ѝ доверите пристап до вашиот дигитален сертификат.
Што треба да проверите пред да изберете софтвер за е-Фактура?
Пред да го поврзете вашиот сертификат со ново софтверско решение, побарајте јасни одговори на следните прашања.
Дали знаете што точно му доверувате на софтверот?
Проверете дали апликацијата само го користи вашиот сертификат за потпишување или бара и пристап до приватниот клуч. Побарајте јасно објаснување каде се извршува потпишувањето и како се заштитени чувствителните податоци.
Кој има контрола над вашите овластувања?
Важно е да знаете кој може да иницира потпишување, испраќање и обработка на фактурите. Проверете дали пристапот е ограничен според корисничките улоги и дали активностите можат да се следат.
Дали софтверот бара лозинка, PIN-код или копија од приватниот клуч?
За што точно се потребни овие податоци? Дали се зачувуваат и кои механизми ги штитат од неовластен пристап?
Колку е транспарентен софтверскиот добавувач?
Дали добивате конкретни одговори за начинот на заштита на податоците? Дали знаете кој го развива и одржува решението и кој е одговорен за неговото функционирање?
Што се случува кога ќе настане проблем?
Дали постои достапна техничка поддршка? Дали можете директно да контактирате со стручно лице кое го познава системот и може да ви помогне кога фактурирањето не функционира како што треба?
Кому му го доверувате долгорочното работење?
Проверете го искуството на компанијата, нејзиното присуство на пазарот, референците и континуитетот на поддршката. Софтверот треба да функционира денес, но зад него мора да постои компанија на која ќе можете да се потпрете и утре.
Софтверот е само еден дел од одлуката
При изборот на решение за е-Фактура, разбирливо е компаниите најпрво да ги разгледуваат функционалностите, цената и можноста за интеграција со постојниот систем.
Но, е-Фактура не е изолирана апликација. Таа станува дел од секојдневните финансиски и административни процеси, со документи што имаат деловно и даночно значење.
Затоа е важно да размислувате и долгорочно.
Кој ќе го одржува софтверот? Кој ќе ги следи промените во барањата на институциите? Кој ќе ви обезбеди поддршка кога ќе ви биде најпотребна?
Изборот на софтверски добавувач не треба да заврши со проверката дали апликацијата функционира денес.
Важно е да знаете на кого ќе можете да се потпрете и утре.
Зошто е важно кој стои зад софтверот?
Повеќе од 30 години, Акцент развива и одржува софтверски решенија за македонските компании.
Нашето искуство, долгогодишната соработка со корисниците и локалната техничка поддршка се основата на пристапот со кој ги развиваме нашите решенија.
И при воведувањето на е-Фактура, нашата цел е сложените технички барања да ги преточиме во едноставно и сигурно секојдневно работење, со внимание на заштитата на податоците, контролата на пристапот и континуитетот на деловните процеси.
За подобро да се запознаете со самиот процес, прочитајте и како функционира е-Фактура – од креирање и проверка до испраќање.
Затоа што довербата не се гради само со софтвер што функционира. Се гради со искуство, одговорност и поддршка што стојат зад него.
